İç badem fiyatı neden değişiyor

İç badem fiyatı her yıl değişiyor, çünkü fiyatı belirleyen şeylerin çoğu o yılın havasında belli oluyor. İlkbahar donu, yazın kuraklığı ve hasat edilen bademin ne kadarının iç olarak çıktığı arzı belirliyor. Bunlara elle ayıklama işçiliği, organik tarımın düşük verimi, dünya piyasası ve döviz kuru ekleniyor. Aynı bahçeden çıkan badem bile bir yıl öncekiyle aynı maliyete gelmiyor.

Bu yazıda rakam vermiyoruz. Fiyat her sezon değiştiği için yazdığımız rakam birkaç ay içinde yanlış olurdu. Onun yerine fiyatın nerede şekillendiğini, Demirci'deki kendi ağaçlarımızdan gördüğümüz kadarıyla anlatıyoruz.

Çiçek açtığında ne oluyor?

Badem erken uyanan bir ağaç. Kış bitmeden, çoğu meyve ağacından önce çiçek açıyor. Bu ona güzel bir görüntü, bize de her yıl aynı endişeyi veriyor. Çiçekten sonra gelen tek bir soğuk gece, çiçeği ya da yeni bağlamış küçük meyveyi yakabiliyor.

Tozlaşma da havaya bağlı. Badem çiçeğini büyük ölçüde arılar tozluyor. Soğuk, yağmurlu ya da rüzgârlı günlerde arılar uçmuyor. Çiçeklenme haftaları kötü geçerse ağaçta daha az meyve bağlanıyor. Hasadın büyüklüğü daha şubatta, martta şekillenmeye başlıyor.

Kurak bir yaz neyi değiştiriyor?

Bademlerimiz kıraç toprakta yetişiyor. Kıraç toprak az su istiyor ama hiç su istemeyen ağaç yok. Yaz uzun ve kurak geçerse iç küçük kalabiliyor ya da kabuğun içini tam dolduramıyor. Ağaçta aynı sayıda badem olsa bile kg başına çıkan iç azalıyor.

Bazı yıllar bunu hasatta görüyoruz. Bademler kabuğuyla sağlam görünüyor, kırınca içi beklediğimizden ince çıkıyor. Bu, fiyatı kabukluyu toplarken değil, kırarken belli olan bir maliyet.

Kabukludan ne kadar iç çıkıyor?

Bademin satın aldığınız kısmı, ağaçtan toplanan ağırlığın küçük bir parçası. Önce yeşil dış kabuk ayrılıyor. Sonra odunsu sert kabuk kırılıyor. Elde kalan iç, kabuklu bademin ağırlığının ancak bir kısmı.

Bu oran çeşide göre çok değişiyor. Sert kabuklu çeşitlerde kabuklu ağırlığın yarısından azı iç olarak çıkıyor. İnce kabuklu çeşitlerde oran daha yüksek. Aynı çeşitte bile yıldan yıla oynuyor, çünkü kurak yıllarda iç küçülüyor.

İki fiyatı karşılaştırırken bu yüzden şunu bilmek işe yarıyor: kabuklu badem ucuz görünse de 1 kg iç için ondan birkaç kat fazla kabuklu kırmak gerekiyor. Kabuklu bademi evde kırmak isteyenler için ayrı bir yazı hazırladık.

Elle ayıklamak fiyata ne ekliyor?

Kabuk kırıldıktan sonra bademi masaya seriyor ve elle ayıklıyoruz. Kırık taneyi, lekeli taneyi ve ikiz taneyi ayırıyoruz. 1 kg iç badem için yaklaşık kırk dakika ayıklama gerekiyor.

Büyük işletmeler bu işi renk ve boy ayıran makinelerle yapıyor. Onların ölçeğinde doğru araç da bu. Biz az ürettiğimiz için masada yapıyoruz. Kırk dakika, bir kavanozun fiyatına doğrudan giriyor. Az üretmemizin sebebi de büyük ölçüde bu.

Ayrılan taneler organik iç badem kavanozuna girmiyor. Bu da her kg kabukludan çıkan satılabilir bademi biraz daha azaltıyor.

Organik tarım verimi nasıl etkiliyor?

Organik sertifikamızı Ceres Kontrol ve Belgelendirme veriyor ve üretimimizi onlar denetliyor. Organik tarımda sentetik ilaç ve sentetik gübre kullanılmıyor. Bu, bazı yıllar zararlıya ya da mantara karşı elimizin daha kısıtlı kalması demek. Kötü bir yılda kayıp daha büyük oluyor.

Denetim ve belgelendirmenin de kendi maliyeti var. Küçük bir üretici için bu maliyet, büyük bir üreticiye göre kg başına daha ağır düşüyor. Bunu şikâyet olarak yazmıyoruz. Organik bademin fiyatını anlamak isteyen için bilinmesi gereken bir kalem.

Dünya piyasası Demirci'yi etkiler mi?

Etkiliyor. Dünyada üretilen bademin büyük kısmı Kaliforniya'dan geliyor. Orada kötü bir yıl geçerse dünya fiyatı yükseliyor, iyi bir yıl geçerse düşüyor. Türkiye de badem ithal eden ülkelerden biri. Bu yüzden döviz kuru ve ithal bademin fiyatı yurt içindeki fiyatı da çekiyor.

Bizim bademimiz ithal değil, kendi ağaçlarımızdan. Ama kavanoz, kapak, kargo ve işçilik de her yıl aynı kalmıyor. Kendi bahçenizden çıkan üründe de maliyet kurdan tamamen bağımsız olmuyor.

Sezon ilerledikçe ne değişiyor?

Bademi eylülün ilk yarısında topluyoruz. Yeni hasat badem sonbaharda rafa giriyor. Hasattan uzaklaştıkça stok azalıyor ve yeni hasada kadar beklemek gerekiyor.

Bizde badem bitince bitiyor ve gelecek eylülü bekliyoruz. Az ürettiğimiz için bu bekleme neredeyse her yıl yaşanıyor, kusura bakmayın.

İki kavanozun fiyatını nasıl karşılaştırırsınız?

Raftaki iki fiyat çoğu zaman aynı ürünü göstermiyor. Karşılaştırırken birkaç şeye bakmanızı öneriyoruz.

• Gramaj farklıysa 100 gram fiyatına bakın. Küçük paket genelde gram başına daha pahalı geliyor.
• Bademin kabuklu mu, iç mi olduğuna bakın. Kabukluda ödediğiniz ağırlığın büyük kısmı kabuk.
• Çiğ mi, kavrulmuş mu olduğunu kontrol edin. Tuzlu kavrulmuş bademde içindekiler satırında tuz da yazıyor.
• Bütün mü, kırık mı olduğuna bakın. Kırık badem daha ucuza satılıyor ve pasta yapacaksanız gayet işinizi görüyor.
• Hasat yılı yazıyorsa ona bakın. Eski hasat badem bayatlamaya daha yakın.
• Organik sertifika ve sertifikayı veren kuruluşun adı etikette yazıyor mu, onu kontrol edin.

Bizim fiyatımız neden yüksek görünüyor?

Az üretiyoruz ve bademi elle ayıklıyoruz. Organik tarımda verim de daha düşük kalıyor. Bunların hepsi kavanozun fiyatına giriyor ve pahalı bulanlara hak veriyoruz. Önce az bir miktarla denemek isterseniz Tanışma Seti içinde 50 gram iç badem var. Aldığınız bademi uzun süre taze tutmak için de badem nasıl saklanır yazısına bakabilirsiniz.

Kısacası

İç badem fiyatı ilkbahar donu, kuraklık ve kabuktan çıkan iç oranıyla değişiyor. Elle ayıklama, organik tarım, dünya piyasası ve döviz kuru buna ekleniyor. İki fiyatı karşılaştırırken 100 gram fiyatına, kabuklu ya da iç olmasına, çiğ ya da kavrulmuş olmasına ve hasat yılına bakın.

Sık sorulanlar

İç badem fiyatı her yıl artar mı?

Her yıl artmıyor. Hasadın iyi ya da kötü geçmesine, dünya piyasasına ve döviz kuruna göre artabiliyor da düşebiliyor da.

Kırık badem daha mı ucuz?

Genelde daha ucuz satılıyor. Tadı bütün bademle aynı. Kırık yüzeyi havaya daha açık olduğu için biraz daha çabuk bayatlıyor. Pasta ve kurabiye için rahatça kullanılabiliyor.

Yeni hasat badem ne zaman çıkıyor?

Bademi eylülün ilk yarısında topluyoruz. Kırma ve ayıklamadan sonra sonbaharda rafa giriyor.

Hesap olarak kabuklu almak daha mı uygun?

Her zaman değil. Kabuklu bademde ödediğiniz ağırlığın büyük kısmı kabuk. Sert kabuklu çeşitlerde kabuklu ağırlığın yarısından azı iç olarak çıkıyor.